Нарық және сала2026 ж. 19 қарашаРедакция 105.kz
Наделла: сыни инфрақұрылымда патч қоюға болмайтын құрылғылар көп
Microsoft басшысы Сатья Наделла сыни инфрақұрылымның едәуір бөлігі — микробағдарламалар, чиллерлер, HVAC жүйелері — интернетке қосылғанын және патч қоюға болмайтынын мәлімдеді. ЖИ шабуылдары аясында бұл қорғау стратегияларын қайта қарауды және жаңғыртуды талап етеді.
Қысқаша. Сатья Наделла сыни инфрақұрылымда патч қоюға болмайтын құрылғылар көп екенін айтты — микробағдарламалар, чиллерлер, HVAC — интернетке қосылған. ЖИ шабуылдары осалдықты табудан эксплуатациялауға дейінгі уақытты қысқартады, бұл жедел патчтарды талап етіп, тұрақсыздық тудырады. Қазақстан үшін бұл OT/SCADA инвентаризациясына, желілерді сегменттеуге және мұрагерлік жүйелерді жаңғырту жоспарларына сигнал (бағалау).
Не болды
2026 жылғы 18 қарашада The New York Times газетінің DealBook саммитінде Microsoft компаниясының бас директоры Сатья Наделла сыни инфрақұрылымның едәуір бөлігінде патч қою арқылы жоюға болмайтын бағдарламалық осалдықтар бар екенін мәлімдеді. Оның айтуынша, бұл интернетке қосылған микробағдарламалар, чиллерлер, HVAC жүйелері және ұқсас құрылғылар туралы болып отыр. «Есіңізде болсын, біздің сыни инфрақұрылымымызда патч қоюға болмайтын көп нәрсе бар: микробағдарламалар, чиллерлер және HVAC жүйелері барлық жерде. Осының бәрі, айтпақшы, интернетте», — деді Наделла.
Ол ЖИ осалдықтарды іздеуді де, оларды пайдалануды да жылдамдататынын, сондықтан патчтарды енді іс жүзінде лезде қолдану қажеттігін, бұл бұрынғы тестілеу уақытынсыз тұрақсыздық туғызатынын атап өтті. Сөйлеген сөзі жақында болған ауқымды іркілістер аясында өтті, соның ішінде Outlook оқиғасы, Наделла оны «жасырын қате» және «мінсіз дауыл» деп түсіндірді. Ресми тұлғалар бұл іркілістердің кибершабуылдар екенін жоққа шығарды, бірақ ЖИ шабуылдарына алаңдаушылық өсіп келеді.
Бұл Қазақстан кәсіпорындары үшін нені білдіреді
Қазақстандағы мұнай-газ, энергетика және өндіріс нысандары үшін бұл қағидат тікелей қолданылады: SCADA серверлері, контроллерлер, далалық құрылғылар, диспетчерлік жүйелер, чиллерлер және HVAC көбінесе микробағдарламаларды жаңартусыз жылдар бойы пайдаланылады (жалпы инженерлік практика). Егер мұндай құрылғылар корпоративтік желіге немесе интернетке қол жеткізе алса, олар шабуылдар үшін ықтимал кіру нүктесіне айналады (бағалау).
Мұнай-газ саласында типтік тораптар — мұнай айдау станцияларындағы, компрессорлық станциялардағы, резервуар парктеріндегі АСУ ТП, мұнда SCADA және бағдарламаланатын логикалық контроллерлер процестерді басқарады. Энергетикада бұл турбиналар, қазандық агрегаттары, қосалқы станциялар, РЗА жүйелері, сондай-ақ жабдықты салқындатуға арналған чиллерлер мен HVAC. Зауыттарда — өндірістік желілердің контроллерлері, MES жүйелері, өнеркәсіптік тоңазытқыш қондырғылар. Олардың барлығына ортақ: егер микробағдарламадағы осалдық патчпен жабылмаса, онда құрылғыны желіден оқшаулау, не оны ауыстыру, не тәуекелді мониторингпен өтеу қалады.
Қазақстандағы деректерді локализациялауды және ұлттық компаниялардың ақпараттық қауіпсіздікке қойылатын талаптарын ескере отырып, мониторинг және басқару жүйелерін кәсіпорын периметрі ішінде орналастыру (on-premise) норма болып қала береді. Бұл сыртқы қол жеткізуді шектейді, бірақ ішкі ауытқулар мен қате конфигурация тәуекелін жоймайды.
Қалай қолдануға болады: 8–12 апталық пилот
- OT активтерін инвентаризациялау. Технологиялық желіге қосылған барлық құрылғылардың тізілімін жасау: SCADA, контроллерлер, инженерлік станциялар, чиллерлер, HVAC, датчиктер. Әрқайсысы үшін микробағдарлама нұсқасын, интернеттен қол жеткізу мүмкіндігін және жаңарту мүмкіндігін тіркеу. Мұнай-газ саласы немесе энергетика саласы нысандарынан бастауға болады.
- Желілік сегменттеуді бағалау. Технологиялық сегменттердің корпоративтік желіден және интернеттен оқшауланғанын тексеру. Сегменттеу жоқ жерлерде бірінші кезекте оқшаулау үшін сыни тораптарды анықтау.
- Ауытқуларды мониторингтеу. Күдікті белсенділікті және осалдықтарды пайдалану әрекеттерін анықтау үшін пилоттық аймақта телеметрияны жинауды және желілік трафикті талдауды енгізу.
- Жеке қондырғыда пилот. Бір технологиялық қондырғыны немесе қосалқы станцияны таңдап, аудит жүргізу және оқшаулау мен мониторинг шараларын қолдану. Ауытқуларды анықтау уақытын және дейінгі/кейінгі оқиғалар санын өлшеу (бағалау).
- Жаңғыртуды басымдықтандыру. Тізілім негізінде сынилігі мен қалдық тәуекелді ескере отырып, патч қоюға болмайтын құрылғыларды ауыстыру немесе оқшаулау жоспарын жасау.
Бұл қадамдар — басқарушылық, енгізудің инженерлік бөлшектерінсіз; енгізу үшін қолданыстағы АСУ ТП-мен интеграция және ақпараттық қауіпсіздік талаптарын ескеру қажет.
Шектеулер мен тәуекелдер
Наделланың мәлімдемесі — Microsoft басшысының пікірі, Қазақстан бойынша өлшенген деректер емес. Дереккөзде сыни инфрақұрылымдағы патч қоюға болмайтын құрылғылардың үлесі туралы статистика келтірілмейді және ҚР-дағы нақты нысандар туралы ақпарат жоқ.
Мақалада аталған жақында болған іркілістерді ресми тұлғалар кибершабуыл ретінде растамады, сондықтан ЖИ шабуылдары мен осы оқиғалар арасындағы себеп-салдарлық байланыс анықталмаған.
АСУ ТП және ендірілген бағдарламалық қамтамаға арналған патчтар міндетті түрде стендте тестілеуді қажет етеді, өйткені жаңарту технологиялық процесті бұзуы мүмкін. Наделла айтқан патчтарды лезде қолдану өнеркәсіптік жүйелер үшін қолайсыз болуы мүмкін.
ЖИ-дің осалдықтарды анықтаудағы тиімділігі өздігінен қорғаныстың автоматты түрде артуын білдірмейді: әрекет ету және басымдықтандыру процестерін құру қажет.
Қазақстандық кәсіпорындарда қанша құрылғының интернетке қол жеткізе алатыны туралы нақты деректер ашық көздерде жоқ, сондықтан ҚР үшін барлық тұжырымдарды пилот арқылы тексеруді қажет ететін гипотеза ретінде қарастыру керек.
Дереккөздер
- Amidst fears of AI cyberattacks, Satya Nadella says lots of critical infrastructure is ‘unpatchable’ · 2026-11-18T23:45:00.000Z
Remember, there is a lot of stuff in our critical infrastructure that’s unpatchable... think about all the firmware and the chillers and the HVAC systems everywhere else. So all of that, by the way, they’re on the internet.
- Фото: Linda Spashett Storye_book — Bradford Industrial Museum 030.jpg (CC BY 3.0, Wikimedia Commons)
Материал жоғарыда көрсетілген дереккөздер негізінде ЖИ көмегімен дайындалды. Қате байқасаңыз, info@105.kz мекенжайына жазыңыз.